2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı: Kamu Personeli ve Yükseköğretime İlişkin Politika Hedefleri Üzerine Değerlendirme
27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11934 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı; kamu personelinin ücret sistemi, kariyer meslek personeline ilişkin mevzuat, yükseköğretimde akademik atama ve yükseltme ölçütleri, doktora programları ve kontenjan planlaması ile sosyal güvenlik sisteminde aylık bağlama yöntemine ilişkin çalışmaları içermektedir.
Program, makroekonomik ve sektörel politikaların uygulama adımlarını belirleyen bir planlama belgesidir ve tedbirleri üçer aylık dönemlerle izlenmektedir. Bir çalışmanın programda öngörülmesi, ilgili düzenlemenin yürürlüğe girdiği veya kişilerin hukuki durumunun değiştiği anlamına gelmez. Ancak kamu çalışanlarının ve üniversite personelinin hakları üzerinde etki doğurabilecek bu çalışmalar, hazırlık aşamasından itibaren izlenmeli ve sendikal görüş bu aşamada ortaya konulmalıdır.
Kamu personeli ücret sistemi
Program, farklı statülerde istihdam edilen kamu personelinin ücret sistemlerinin analiz edilmesini ve unvanların yanı sıra işin güçlüğü, yetki ve sorumluluk düzeyini dikkate alan, sadeleştirilmiş yeni bir ücret sisteminin oluşturulmasına yönelik çalışma yapılmasını öngörmektedir. Çalışmadan Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği sorumlu olup Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı da sürece katkı sunacaktır.
Program; uygulama takvimini, hangi ücret kalemlerinde nasıl bir değişiklik yapılacağını ve çalışmanın üniversite personelini ne ölçüde kapsayacağını ortaya koymamaktadır. Program ayrıca kamu personelinin maaş artışlarına ilişkin yeni bir karar içermemekte; personel giderlerine ilişkin hesaplamalar toplu sözleşme artışları ve enflasyon farkı varsayımlarına dayanmaktadır. Ücret sisteminin sadeleştirilmesi, tek başına ücret artışı veya mevcut ücret farklılıklarının giderilmesi anlamına gelmemektedir.
Kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını etkileyecek bir ücret modeli, Anayasa’nın 53. maddesi ve 4688 sayılı Kanun kapsamındaki toplu sözleşme sürecinden bağımsız düşünülemez. Görev ve sorumluluk esaslı bir modelde ölçütlerin açık, önceden belirlenmiş ve denetlenebilir olması, kazanılmış hakların hukuk devleti ilkesi (Anayasa m. 2) gereği korunması ve keyfî ücret farklılıklarına yol açılmaması gerekir. Üniversitelerde öğretim elemanları, idari ve teknik personel farklı statülerde çalışmaktadır. Bu nedenle iş yükü, sorumluluk ve mesleki nitelik farklılıkları objektif ölçütlerle değerlendirilmelidir. Ayrıca, reformun yalnızca 657 değil, 2914 sayılı Kanun kapsamındaki öğretim elemanları ile 2547 m.58 uyarınca döner sermaye ek ödemesi alan idari personel bakımından da etki analiziyle ele alınması gerekir.
Kariyer meslek personeli ve liyakat
Program, kariyer meslek personelinin görev alanlarını, atanma süreçlerini ve meslekte yükselme esaslarını düzenleyen mevzuat çalışmasını da öngörmektedir. Tedbirin kapsamı bu personel grubuyla sınırlı görünmektedir. Üniversitelerde görev yapan idari personelin kariyer ve liyakat basamaklarının (üniversiteler arası yer değişikliği ve görevde yükselme/unvan değişikliği merkezi sınavları gibi) bu çalışmanın dışında bırakılma riski bulunmaktadır.
Liyakat ilkesi, Anayasa’nın 70. maddesinde güvence altına alınan, kamu hizmetine girişte görevin gerektirdiği nitelikler dışında ayrım gözetilmemesi esasının doğal sonucudur. Atama ve yükselme süreçlerinde; önceden ilan edilmiş objektif ölçütlerin uygulanması, değerlendirmelerin şeffaf ve denetlenebilir olması, ayrımcılığa ve keyfîliğe karşı güvence sağlanması ile itiraz ve yargı yolunun açık tutulması gerekir.
Akademik atama ve yükseltme ölçütleri
Programa göre, yükseköğretim kurumlarında akademik personelin niteliği yükseltilecek, atama ve yükseltme kriterlerinin alt sınırı merkezi olarak belirlenecek ve ilgili mevzuat çalışmaları 2027 yılında tamamlanacaktır. Kriterlerin içeriği ve uygulama takvimi henüz kamuoyuyla paylaşılmamıştır.
Merkezi bir alt sınır, üniversiteler arasındaki uygulama farklılıklarını azaltabilir. Ancak bilim ve sanat özgürlüğünü (Anayasa m. 27) ve üniversitelerin bilimsel özerkliğini (Anayasa m. 130) zedelememelidir. Ölçütlerin belirlenmesinde bilim alanlarının farklı üretim koşulları, eğitim-öğretim ve danışmanlık yükü, araştırma altyapısı ve akademisyenlerin özlük güvencesi birlikte gözetilmelidir. Bilimsel üretimin yalnızca sayısal göstergelere indirgenmesi ve ölçüsüz performans baskısı oluşturulması kabul edilemez. Yeni ölçütler, kadroda görev yapan veya başvuru sürecinde bulunan akademisyenler bakımından makul geçiş hükümleriyle düzenlenmelidir. Bu, hukuki güvenlik ilkesinin gereğidir.
Atama ve yükseltmede asgari şartlar bugün de kanunla (2547 m.23, 24, 26) belirlenmekte; üniversiteler bu şartların üzerine, YÖK onayıyla, bilim alanlarının özelliklerine uygun ilave ölçütler getirebilmektedir. Programdaki ‘merkezi alt sınır’ yaklaşımı, bu yapıda yalnızca taban güvencesi işlevi görmeli; üniversitelerin alan ve kurum özgünlüğüne göre bu tabanın üzerinde ölçüt belirleme imkânı ortadan kaldırılmamalı, YÖK onayı da nesnellik ve bilimsel nitelik denetimiyle sınırlı kalmalıdır. Aksi halde Anayasa m.130’daki bilimsel özerklik ilkesi ile m.27’deki bilim özgürlüğü zedelenir.
Doktora programları, kontenjanlar ve açık öğretim
Program; doktora programları ve öğrenci kabul koşullarının gözden geçirilmesini, üniversitelerin yetkinlik analizine ve ihtisas alanına uygun doktora programları açılmasını, kontenjanların belirlenmesinde eğitim kapasitesi, iş gücü arz ve talebi ile bölgesel ihtiyaçların dikkate alınmasını ve açık öğretimin yükseköğretim içindeki ağırlığının azaltılarak yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odağında yeniden yapılandırılmasını öngörmektedir.
Üniversiteler yalnızca iş gücü yetiştiren kurumlar değil; bilimsel bilgi üreten, eleştirel düşünceyi geliştiren ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayan kurumlardır. Kontenjan planlaması, iş gücü piyasasının kısa vadeli ihtiyaçlarıyla sınırlı kalmamalı, bilimsel alanların gelişimini ve akademik kapasiteyi de gözetmelidir. Açık öğretim ve kontenjanlara ilişkin düzenlemelerin ilgili birimlerde görev yapan öğretim elemanları ve idari personel üzerindeki istihdam etkileri önceden değerlendirilmelidir. Ayrıca, açık öğretimin payının azaltılmasının sadece öğretim elemanı ve idari personel istihdamı değil, aynı zamanda üniversitelerin açık öğretim gelirleri üzerinden finanse edilen bilimsel araştırma projeleri (BAP) ve döner sermaye payları üzerinde de mali daralma yaratma riski de dikkate alınması gerekmektedir.
Aylık bağlama sistemi
Program, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek ve sisteme ilave mali yük getirmeyecek bir aylık bağlama yapısı için dünya uygulamalarının incelenmesini ve maliyet çalışması yapılmasını öngörmektedir. Tedbir kamu çalışanlarına özgü olmayıp sosyal güvenlik sisteminin bütününe ilişkindir. Yeni yöntemin kimleri kapsayacağı ve aylıkları nasıl etkileyeceği henüz belirli değildir.
Sosyal güvenlik hakkı Anayasa’nın 60. maddesiyle güvence altındadır. Daha uzun süre çalışmayı özendiren bir model, emeklilik hakkının kullanımını fiilen güçleştirmemeli ve çalışanları ekonomik zorunlulukla çalışmaya yöneltmemelidir. Mali yük getirmeme koşulunun aylık düzeyleri ve hak kayıpları bakımından ne anlama geleceği açıklığa kavuşturulmalı, mevcut emeklilerin ve kazanılmış hakların korunması esas alınmalıdır.
Enflasyon ve alım gücü
Program, 2026 yıl sonu enflasyonunu yüzde 28,4, 2027 yıl sonu enflasyon hedefini yüzde 21 olarak öngörmektedir. 2026 yıl sonu tahmini, Eylül 2026’da açıklanan Orta Vadeli Program’da yüzde 16’dan yüzde 28,4’e revize edilmiştir. Enflasyon hedefi ne gerçekleşecek enflasyonu ne de yapılacak ücret artışını ifade eder. Ücret politikaları değerlendirilirken gerçekleşen enflasyon, artışların zamanlaması, zorunlu harcamalardaki değişim ve vergi-kesinti etkisi birlikte dikkate alınmalı, alım gücü kayıpları önlenmelidir.
